سال نو چینیها؛ جشن رنگ و نور
گزارشی درباره تاریخچه سال نو چینی و آداب و روسوم این جشن کهن
زندگی در مالزی فرصت مناسبیست برای دیدن و تجربهی فرهنگها و سنتهای مختلف آسیایی. حضور دو نژاد بزرگ هند و چین در کنار مالاییها با تنوع آیینها و جشنهای مختلف، این شانس را برای ما ایجاد کرده است که در مدت اقامتمان در این کشور به آموختهها، دیدهها و شنیدههایمان در بارهی فرهنگ آسیایی بیافزاییم. چه خوب است اگر بتوانیم برای مدتی جملهی متعصبانهی “ایرانیان با فرهنگترین مردم دنیا هستند” را فراموش کنیم و لحظاتی را در جشنها، شادیها و حتی زندگی روزمرهی مردم مالزی شریک شویم. طعمها، رنگها ، و صداهای جدید را تجربه کنیم و دایرهی شناختمان را از دنیای اطرافمان گسترش دهیم.
تقویم چینی
قبل از اینکه دنیا به واقع تبدیل به یک “دهکدهی جهانی” شود و تقویم میلادی شاخصی برای شمردن روزها و هفتههای همگان باشد، اقوام غیراروپایی یا بهتر بگویم اقوام غیرمسیحی، هر کدام بر اساس سالنامههای باستانی خودشان روزگار میگذرانند که در این میان میتوان از تقویمهای مردمان هند، چین، مصر، ایران و همچنین تقویم ادیان و مذاهب اسلامی، یهودی، بودایی و غیره یاد کرد. امروزه این تقویمها به جز در کشور ایران و چند کشور عربی، تنها به عنوان یک گاهشمار مذهبی و یا فرهنگی مورد استفاده قرار میگیرند.
تقویم چینیها یک تقویم ترکیبی ِشمسی-قمریست و حرکت خورشید، ماه، و ستارگان تعیین کنندهی روزها و سالها هستند. سالنو با ظاهرشدن ماه در اولین روز از سال آغاز میشود و دو هفته به طول میانجامد. مردمان این کشور نیز مانند ایرانیها آغاز سال را با آمدن بهار و شکوفایی دوبارهی طبیعت جشن میگیرند. البته بهار در کشور های آسیای دور غالبا از ماه بهمن آغاز میشود. چینیها معتقدند آمدن بهار فرصت مناسبیست تا همگام با طبیعت، تغییر و تحول مثبتی را در زندگیشان ایجاد کنند.
روزهای عید چینی
چین سرزمین پهناوریست با تنوع اقوام، زبان و مذهبهای مختلف، اما جشنسال نو، لحظهایست که چینیها با هر ملیت، زبان و مذهبی در سرتاسر دنیا یکپارچه به استقبالش میشتابند و لحظات شادی را با هم نژادانشان میگذرانند. بر اساس تقویم چینی هر روز از 15 روز جشن سالنو، آیین مخصوص خودش را دارد که مسلما همهی چینیها از آن با خبر نیستند.
روز اول: روز خوشامدگویی به الهههای بهشت و زمین است. بسیاری از چینیها در این روز از خوردن گوشت پرهیز میکنند.
روز دوم: روز دعاکردن برای اجداد و درگذشتگان.
روز سوم و چهارم: روز احترام و دید و بازدید از خانوادهی همسر.
روز پنجم: روز ماندن در خانه و دعوت از الههی ثروت. در این روز چینیها به دید و بازدید نمیروند چون معتقدند برای هر دو طرف بد یُمن خواهد بود.
روز ششم تا دهم: روزهای دید و بازدید از اقوام و دوستان. در این روزها چینیها به معابد و اماکن مقدس میروند و از خدا و یا الهههایشان طلب سلامتی، خوشاقبالی و ثروت میکنند.{روز هفتم: روز بهنمایش گذاشتن محصولات کشاورزیست. در این روز روستاییان کشاورز، معجونی از هفت گیاه را مینوشند و برای طولانی بودن عمرشان، رشته و ماهی خام میخورند.}
روز یازدهم تا سیزدهم: روزهاییست که باید غذاهای سبک و ساده خورد تا فرصتی باشد برای استراحت و پاکسازی سیستم بدن.
روز چهارهم: روز آمادهسازی برای جشن فانوس
روز پانزدهم: در این روز چینیها ردیفی از شمع را در جلوی خانههایشان روشن میکنند و هنگام شب با فانوسهای زیبایی پشت سر هم مسیری را میپیمایند.
چینیهای مالزی
چینیها 26درصد از جمعیت 25 میلیونی مالزی هستند و در واقع بزرگترین اقلیت نژادی این کشور را شامل میشوند. مهاجرت چینیها از اوایل قرن پانزدهم و به منظور تجارت، خرید زمین و معادن آغاز شده است. از آنجایی که این اجتماع اکثرا در شهرهای بزرگ مالزی ساکن شده اند، مردم بیشتر درگیر جشنهای قومی و مذهبی آنها میشوند. به طور مثال، در روزهای عید سال نو، استانهایی چون سلانگور، پینانگ و جهور در یک تعلیق اداری و تجاری به سر میبرد.
چند روزقبل از سالنو، چینی ها در فروشگاهها و مراکز خرید قیامت میکنند. حراجیها از اجناس پر زرق و برق تزیینی پر و خالی میشوند. همه جا موسیقی سنتی مخصوص این روزها شنیده میشود. در و دیوار با رنگهای طلایی و قرمز پوشانده میشود. تکاپوی خاصی شهر را در خود غرق میکند و ناگهان… درست روز اول عید، سکوت دلهره آوری در شهر حاکم میشود. باورکردنی نیست که چطور تا 10-15 روز خیابانها خلوت و کوچه و بازار خالی از سکنههای ریز نقش و پرجنب و جوش خود میشود. بهراستی شهر شکل دیگری به خود میگیرد و البته کمی ناآشنا میشود.
شب سال نو
شب سالنو بسیاری از چینیها به معابد میروند و تا نیمهشب که سال تحویل میشود همان جا در کنار خانوادههایشان میمانند. گروهی، از راهبان میخواهند تا با آبهای دعاخوانده آنها را تبرک کنند. گرفتن فال که به شکلهای مختلف در معابد انجام میشود از جمله کارهای دیگریست که چینیها در شب سال نو انجام میدهند.
چینیها در روزهایی که قبلا ذکر شد پذیرای اقوام، دوستان و همسایگانشان هستند و از آنها با کیک ، شیرینی و خوراکیهای مخصوص سال نو پذیرایی میکنند. دادن پول به کودکان و زوجهای جوان در پاکتهای قرمز که به (Ang Pow) معروف است از جمله آیینهای قدیمی مردم چین است. این پاکتها با نقاشیهایی تزیین شدهاند که سمبل سعادت و سلامتیست.
جشن فانوس
آخرین روز از این جشن دو هفتهای بسیار زیبا و چشمنواز است. شب هنگام و درست زمانی که ماه در کاملترین شکل خود قرار دارد در هر محله گروهی از چینیها که اکثرن کودکان و مادرانشان هستند مسیری را با فانوسهای مختلف و رنگارنگ میپیمایند و اگر فرصتی پیش بیاید به دیدن آخرین رقص اژدها خواهند رفت. رقص شیر و یا اژدها یکی از کهنترین آیینهای چینیست که از قبل از سال نو در اماکن عمومی و خیابانها مشاهده میشود. بعضی از خانواده ها برای رفع بدیمنی و از بینبردن ارواح خبیثه، به گروه گردانندهی این عروسکها مبلغی را میپردازند تا انها را با آهنگهای مخصوص در خانه بچرخانند.
عید چینیها اکثرا در اواخر ژانویه و یا اوایل فوریه برگزار میشود. در سال 2009 این جشن از روز 26 ژانویه آغاز میشود که امیدوارم شرکت در آن و رفتن به خانهی دوستان چینیتان را غنیمت بشمرید و لحظاتی را از دیدن و تجربهکردن آیین و رسوم این فرهنگ باستانی لذت ببرید. چینیها به خصوص مسنترها، بسیار دوست دارند تا دیگران را با داستانها و افسانههای کهن خود سرگرم کنند و کمتر پیش میآید که سوال شما را با بیپاسخ بگذارند. این را هم یادآور شوم که گروههای عروسکگردان رقص اژدها در مالزی یکی از بهترینها در دنیاست. گاهی طول این اژدها بسیار زیاد است و هر عروسک با هنرمندی و چابکی بیش از دهنفر حرکت میکند.
