بلاگ مرجع ایران و مالزی

هیچ کشوری مانند آمریکا در تعریف مباحث نوین کسب و کار، انجام نوآوری ها و توسعه دانش مدیریت موثر نبوده و نیست. یکی از برترین اختراعات تجارت، فرانچایز   Franchise است. فرانچایز را نخستین بار فردی به نام سینگر Singer  در سال 1850 ارائه داده است. سینگر همانی است که بسیاری از ایرانیان با چرخ های خیاطی آن آشنایی دارند. اما مهمتر از محصولات او و شرکتش مفهومی اساسی است که در سال 1850 به دنیا آمده است. برای آنکه روشنتر ببینیم 1850 یعنی چقدر قبل یاد آوری می کنم که شهر های لس آنجلس و سان فرانسیسکو در این سال تاسیس شده اند و حتی ایالت کالیفرنیا در این سال شناسایی شد. تازه پنج سال بعد بود که آبشار نیاگارا کشف شد و 9 سال پس از این بود که نخستین چاه نفت دنیا در پنسیلوانیا حفر شد و همزمان داروین کتاب جنجالی خود یعنی " خاستگاه جانوران" را منتشر نمود. راستی در 1850 در ایران هنوز دارالفنون هم راه نیفتاده بود و وقایع اتفاقیه نیز منتشر نمی شد.

با این وجود همه گیر شدن فرانچایز در دهه های 50 و 60 قرن بیستم میلادی با ظهور غول هایی نظیر:

Holiday Inns, Roto-Rooter, Dunkin Donuts, McDonalds, Burger King, H. & R. Block, Lee Myles, Midas, 7-Eleven, Dunhill Personnel, Baskin-Robbins, Wendy’s, Kentucky Fried Chicken, Pearle Vision Center, Sheraton اتفاق افتاد.

و اما این فرانچایز چیست که اینقدر مهم است، در فرهنگ پنج جلدی انگلیسی به فارسی آریانپور کاربرد این واژه در تجارت به معنای حق انحصاری ترجمه شده است. اما چون این معنا برای کلمه فرانچایز چندان گویا نیست من از همان کلمه بیگانه "فرانچایز" استفاده می کنم.

وزارت بازرگانی آمریکا فرانچایز را اینگونه تعریف کرده است: فرانچایز راهی برای انجام کسب و کار است که در آن فرانچایز گیرنده این حق را بدست آورده است که برای ارائه کالا یا خدمات، توزیع محصولات، تحت مدل بازاریابی فرانچایز دهنده عمل نماید. فرانچایز دهنده به فرانچایز گیرنده حق استفاده از علامت تجاری، نام و تبلیغات خود را می دهد.

تعریفی که در ویکی پدیا برای فرانچایز عنوان شده و از مقبولیت فراوان برخوردر است که می گوید: فرانچایز استفاده از فلسفه کسب و کار فرد دیگری است به این معنا که فرانچایز دهنده امتیاز توزیع و ارائه محصولات یا خدمات و علامت تجاری خود را برای مدتی مشخص در ازای دریافت حق امتیاز و درصدی از در آمد ناخالص به فرانچایز گیرنده ارائه می دهد.

بسیاری از محصولاتی که ما مصرف می کنیم یا خدماتی که دریافت می داریم را از فرانچایز ها می خریم، مک دونالد به عنوان معروف ترین فرانچایز دنیا را همه ما می شناسیم، مک دونالد مدل تجاری، علامت تجاری ، مواد اولیه، آموزشهای لازم، تبلیغات و تجهیزات خود را در اختیار علاقمندان قرار می دهد. توجه کنید که کسب و کار شرکت مک دونالد فروش همبرگر نیست بلکه مک دونالد شعب خود را می فروشد. این رابطه بین مک دونالد به عنوان فرانچایز دهنده و صاحب یک شعبه مک دونالد به عنوان فرانچایز گیرنده را فرانچایز می گویند.

برای بسیاری از افرادی که مایل به سرمایه گذاری هستند ولی از تجربه یا تخصص کافی برخوردار نیستند خرید یک فرانچایز بهترین فرصت است. توجه کنید که فرانچایز مدلی امتحان شده از کسب و کار است به همین دلیل ریسک کمی دارد اگر شما می خواهید یک رستوران راه اندازی کنید ولی مطمئین نیستید که غذای شما را مردم می خرند یا نه می توانید یک فرانچایز غذایی بخرید به این ترتیب ریسک حداقل می شود و البته شما با ریسک کمتر احتمالاً سود کمتری هم بدست می آورید چون بخشی از درآمد خود را با فرانچایز دهنده تقسیم می کنید. فرانچایز به هر حال امروزه الگویی پذیرفته شده است و جالب است بدانید که در حال حاضر حدود 17% تولید ناخالص داخلی آمریکا در کسب و کار های فرانچایز بوجود می آید و تنوع فرانچایز را نباید به چند شرکت شناخته شده نظیر مک دونالد محدود کرد در آمریکا در 65 رشته مختلف تجاری فرانچایز ایجاد شده است از رستوران تا آرایشگاه حیوانات و از آژانس مسافرتی تا موسسه کفن و دفن.

در ایران:

تا جایی که می دانم قبل از انقلاب فرانچایزهای معروف به ایران آمده بودند شرکتهایی مثل مکدونالد یا کی اف سی، حتی شنیده ام نمایندگی کل کی اف سی  و مک دونالد در خاورمینه در اختیار یک ایرانی بوده است، به هر روی با ظهور انقلاب و مشکلات سیاسی فرانچایز ها هم در ایران تعطیل شدند و امتیازات نیز به اعراب واگذار گردید.

متاسفانه ایران در زمینه فرانچایز بومی نیز بسیار ضعیف است و به جز دو یا سه شرکت اثری از ایجاد فرانچایز های ایرانی به چشم نمی آید. در ایران قانون و یا برنامه ریزی نیز برای فرانچایز انجام نشده است و این مقوله مفید، اشتغال زا و کار آفرین به شدت مورد غفلت دولت قرار گرفته است. در دانشکده های بازرگانی و اقتصاد هم اثری از آموزش و ترویج این پدیده نیست و خلاصه آنکه پدیده ای که می تواند اشتغال فراوان ایجاد کند و از سرمایه های کوچک حرکتی عظیم را برای توسعه اقتصادی کشور به راه به صورت کلی مورد غفلت دانشگلهیان و دولت قرار گرفته است.

در مالزی:

به صورت طبیعی آشنایی مردم و دولت مالزی با مقوله فرانچایز با باز شدن درهای کشور در دوران ماهاتیر محمد و حضور شرکتهای آمریکایی در بازار مالزی در دهه های 80 و 90 میلادی بوجود آمده است. اما مالزی فرصت را دریافت و برنامه ریزی لازم را انجام داد، در 1994 انجمن فرانچایز مالزی  Malaysia Franchise Association تاسیس شد که مجری و سازمان دهنده امور فرانچایز در این کشور است و در حال حاضر نیز ریاست آن با یکی از پسران ماهاتیر محمد است. با توجه به اهمیت فرانچایز در کارآفرینی مالزی قانونی مخصوص فرانچایز را در سال 1998 به تصویب رساند که دربرگیرنده نکات ریز و درشتی پیرامون این مقوله است و سازوکار قانونی لازم را برای توسعه فرانچایز در این کشور را به روشنی مشخص کرده است.این قانون به Franchise Act 1998  معروف است که نسخه انگلیسی آن هم در اینترنت موجود است.

مالزی ضمن آنکه فرانچایزهای خارجی را به حضور در این کشور تشویق می کند اقدامات تشویق فراوانی برای شهروندان این کشور برای راه اندازی و خرید فرانچایزها به انجام رسانده است که از خدمات آموزشی تا اعطای وام را در بر می گیرد.

در مدت کمی فرانچایزهای بومی مالزی شانه به شانه معتبرترین شرکتهای خارجی زده اند و به عنوان نمونه به سیکرت رسیپی Secret Recipes  می توان اشاره کرد که در مالزی خلق شده است و امروزه دهها شعبه در این کشور و همچنین چین، سنگاپور، اندونزی، تایلند و فیلیپین دارد جالب است بدانید که در سنگاپور این شرکت کیک های خود را به صورت آنلاین به فروش می رساند و از محبوبیت فراوان برخوردار است.

چگونه فرانچایز بگیریم:

حدود 160 شرکت فرانچایز دهنده عضو انجمن فرانچایز مالزی هستند که در 16 دسته مختلف نظیر غذا، آرایشی و بهداشتی، گردشگری، جواهرات، مبلمان، آموزش و از این قبیل فرانچایز می دهند. تعداد زیادی فرانچایز دهنده  نیز وجود دارند که عضو این انجمن نیستند.

قدم نخست این است که صنعت یا شاخه کاری مورد علاقه خود را انتخاب کنید.  در مالزی قدرت انتخاب بالایی دارید، آرایشگاه مهدکودک، آموزشگاه زبان یا ریاضیات، داروخانه، خشکشویی، مینی سوپر، انواع غذا فروشی، کافه، بار، آموزشگاه رانندگی، موبایل فروشی، تعمیرگاه خودرو، شهر بازی، نوشت افزار فروشی، چاپخانه، عکاسی، جواهر فروشی و مبلمان تعدادی از این انتخابها هستند که هر سلیقه ای را پاسخ می دهند.

قدم بعدی تطبیق میزان سرمایه است، یعنی حرفه مورد نظر را با سرمایه خود تطبیق دهید، توجه داشته باشید که معمولاً فرانچایز دهنده تخمینی از میزان سرمایه مورد نیاز در اختیار شما قرار می دهند که نسبتاً درست است برای این تخمین 20% خطا فرض کنید تا احتیاط را از دست نداده باشید. درمیان فرانچایز های مالزی امکان سرمایه گذاری از 60 هزار رینگیت تا 5 مییلیون رینگیت فراهم است و از این جهت نیز تنوع مناسبی وجود دارد. در میان فرانچاز های خارجی نیز از 200 هزار رینگیت تا 200 میلیون رینگیت می توان سرمایه گذاری کرد. بجز برای خرید مغازه، دفتر یا کارگاه بر روی وام و تسهیلات بانکی برای شروع کسب و کار حساب نکنید.

قدم بعدی ثبت شرکت است  و قدم بعدتر مراجعه به یک وکیل فرانچایز است، وکیل فرانچایز وکیلی است که در مالزی دارای پروانه وکالت باشد و به طور خاص در زمینه قانون فرانچایز مالزی از تخصص و تجربه برخوردار باشد. از این وکیل بخواهید که  قرارداد فیمابین شما و فرانچایز دهنده را به دقت مطالعه کند و برای شما توضیح دهد در عین حال دل مشغولی های خود را با او درمیان بگذارید و مشورت بگیرید.

قدم بعدی مذاکره و عقد قرارداد برای خرید فرانچایز است.

از این به بعد فرانچایز دهنده در کنار شماست، معمولاً این خدمات را فرانچایز دهنده برای شما انجام می دهد: آموزش پرسنل، کمک برای پیدا کردن محل مناسب به منظور راه اندازی کسب و کار، کمک به تجهیز و راه اندازی کسب و کار، تبلیغات، تامین مواد اولیه و مواد مصرفی مورد نیاز، ایجاد سیستم های اطلاعاتی نظیر انبار و حسابداری.

کسب و کار شما با این اوصاف در کمتر از شش ماه راه می افتد.

آنچه تا اینجا گفتم نکات کلی بود. فراچایز مقوله بسیار پیچیده و متنوعی است که در یک مقاله نمی توان به همه جوانب آن اشاره کرد. اگر به این مبحث علاقه دارید و به صورت جدی مشغول مطالعه برای راه اندازی کسب و کاری سودمند هستید سعی کنید خودتان هم مقداری مطالعه کنید، منابع فراوان در اینترنت موجود است که با جستجوی مختصر قابل دستیابی می باشند از طرفی مالزی در زمینه کتابهای تخصصی کشوری غنی می باشد و آخرین یافته های مکتوب در کتابفروشی های خوب این کشور در دسترس هستند در یک نگاه اجمالی حدود بیست و پنج عنوان کتاب دیدم که با مقوله فرانچایز مرتبط بودند از این میان کتاب فرانچایزینگ اثر جاستیس و جاد Franchising By Justis & Judd مرجع کاملی برای مقوله فرانچایز است که در تهیه این مقاله هم مورد استفاده قرار گرفته است.

زمینه های مساعدی برای راه اندازی کسب و کار در مالزی به گونه ای که بازار هدف شما عموم مردم مالزی باشند – و نه فقط ایرانیها – وجود دارد، کسب و کار در این کشور از رونق خوبی برخوردار است و خوشبختانه بحران مالی جهانی هم تاثیر آنچنانی بر بازار نداشته است و جامعه ولخرج و مصرف گراست که فضای مناسبی برای کارآفرینی ایجاد می کند. دوستانی را می شناسم که با این بینش به سراغ فرانچایز رفته اند و موفق هم هستند.

پنج دلیل برای آنکه فرانچایز نگیریم:

1. در فرانچایز خلاقیت شما نقش کمتری در کسب و کار دارد و باید در محدوده تعیین شده توسط فرانچایز دهنده حرکت کنید.

2. در فرانچایز شما همیشه یک شریک دارید ( فرانچایز دهنده ) که در کنار محاسن این امر باید سود خود را با او تقسیم کنید.

3. فرانچایز دهنده ممکن است در طول زمان دچار ضعف مدیریت شود و کل تجارت آسیب ببیند یا نابود شود.

4. در فرانچایز شما نقش چندانی در بازاریابی و تبلیغات ندارید و تابع برنامه های شرکت فرانچایز دهنده هستید.

5. در فرانچایز سرقفلی و برند و ارزش افزوده هایی از این قبیل مایملک فرانچایز دهنده می شود نه شما.

با این اوصاف برای اکثریت علاقمندان به سرمایه گذاری در یک کسب و کار جدید همچنان فرانچایز بهترین راه است. در فرانچایز دیگران فکر بسیاری از سختی ها و معضلات کسب و کار را کرده اند و برای آنها راه حل پیدا کرده اند و شما دردسر چندانی برای انتخاب محصولات و خدمات قابل فروش ندارید به هر حال فرانچایز دهنده محصولی یا خدمتی قابل فروش دارد که ثابت شده مردم خریدار آن هستند و شما لازم نیست نگران استقبال بازار باشید، همچنین دردسر های تربیت و تامین نیروی انسانی،  تهیه مواد اولیه و تجهیزات، تبلیغات و طراحی سیستم کسب و کار را ندارید.

چند سایت مفید:

انجمن فرانچایز مالزی: www.mfa.org.my

فرانچایز در ویکی پدیا: en.wikipedia.org/wiki/Franchising

انجمن جهانی فرانچایز: http://www.worldfranchisecouncil.org